قوطي های حلبی یا قلع اندود (شماره 1)

تاریخ انتشار مقاله : 00:27:36 1398/04/18

در این مقاله شما را با تاریخچه صنایع بسته بندی فلزی و جایگاه ورق های قلع اندود در این صنعت آشنا خواهیم کرد.

قوطي های حلبی یا قلع اندود (شماره 1)

صنعت بسته بندي به عنوان يكي از مهمترين و تعيين كننده ترين عوامل موثر در بازارهاي جهاني و به لحاظ دارا بودن ويژگيهاي خاص در زمينه هاي گوناگون و فراهم نمودن امكان ذخيره سازي فرآورده هاي كشاورزي و غذايي در مقطع زماني خاص و در مواقع بحراني همواره انگيزه ي لازم جهت صرف وقت و هزينه هاي بالا را دارد.

در تقسيم بندي، بسته بندي به گواهي آمارهاي موجود ، بسته بندي فلزي را مي توان يكي از مهمترين شاخه هاي بسته بندي تلقي كرد.

 

تعريف بسته بندي فلزي :

منظور از بسته بندي فلزي آنست كه ماده اوليه اصلي مصرفي براي بسته بندي كالا فلزي مي باشد . بديهي است از ساير مواد بعنوان مواد كمكي و جنبي در اين گروه استفاده مي شود.

امروزه ظروف فلزي به عنوان بخشي از بسته بندي مواد خوراكي در اشكال مختلف با زندگي روزمره مردم عجين بوده و تمام افراد جامعه در اكثر مصارف روزانه خود با يك يا چند شكل مختلف آن روبرو مي باشند.

به طور كلي و اصطلاحاً بسته بندي فلزي اشكال مختلف دارد مانند قوطي كنسرو ، قوطي نوشابه ، قوطي آئروسل ، تيوپ آلومينيومي، اسپري ها، قوطي هاي رنگ، محصولات پزشكي، بسته بندي مواد شيميايي، قوطي هاي روغنهاي غذايي و صنعتي ، بشكه ها، گالن ها و... كه ورقهاي فولادي و ورقهاي آلومينيومي عمده ترين مواد اوليه اين صنعت مي باشد.

ورقهاي فولادي مصرفي در صنعت بسته بندي موادغذايي پوششي از جنس قلع با ضخامتي مشخص در هر دو طرف ورق را دارند و در ساير موارد ورقهاي آلومينيومي و فولادي هر دو به منظور محافظت ديواره ظرف فلزي و محتوي آن پوششي پليمري به نام لاك در سطوح داخلي دارند كه نوع لاك وابسته به نوع محتوي ظرف بسته بندي متفاوت است.

گزارش  Landell Mills  اعلام مي كند كه 61 % قوطي هاي حلبی یا قلع اندود و 6% قوطي هاي آلومينيومي به منظور بسته بندي مواد غذايي به كار برده مي شوند و بررسي دقيق آماري نشان مي دهد كه سبزيجات 30 %، غذاي حيوانات 23 %، غذاهاي آماده 13 % و ماهي 11 % سهم بسته بندي فلزي را به خود اختصاص داده اند.

 

زيرگروههاي بسته بندي فلزي :

اين رشته را ميتوان به زير گروههاي ذيل تقسيم نمود:

الف جعبه ، صندوق ، كانتينر

ب سيلندر ، منبع ومخزن

پ چليك وبشكه

ت قوطي هاي حلبی یا قلع اندود

 

خصوصيات قوطي فلزي:

قوطي فلزي اگرچه رايج ترين وسيله عرضه بسياري از محصولات بخصوص مواد كشاورزي و دامي است ولي بعلت گراني قيمت مواد اوليه و حساسيت توليد نيازمند به استفاده از روشهاي مدرن وتوليد انبوه جهت استفاده از صرفه جوئيهاي حاصله براي كاهش قيمت تمام شده و درعين حال حفظ كيفيت لازم مي باشد و همين امر باعث لزوم انجام سرمايه گذاريهاي ثابت سنگين و بكارگيري ماشين آلات بسيار مدرن وپيشرفته گرديده است . درنتيجه منابع تامين ماشين آلات و مواد اوليه مرغوب محدود وبراي بسياري ازكشورهاي جهان ، صنعتي وابسته محسوب مي گردد.

ميزان وابستگي اين صنعت در ايران بخصوص در زمينه قوطيهاي غذائي از نظر ماشين آلات 100 % و از نظر مواد اوليه حدود 95 مي باشد ( فقط تينر ، مركب ، مايع لاستيك ، سيم مسي كه كلا” مواد جنبي هستند از منابع داخلي قابل تامين است ).

 

مزايا و معايب بسته بندي فلزي:

قوطي هاي فلزي با وجود وسعت مصرف و گستردگي توسعه داراي مزايا و معايبي هستند.

مزايا

-1 بسته بندي فلزي(قوطي هاي حلبی یا قلع اندود) محيطي غير قابل نفوذ و محافظت عالي از خواص مواد غذايي (حفظ بو، طعم، رنگ و ارزش غذايي مواد براي مدت طولاني) ايجاد مي كند.

-2 قابليت نگهداري كامل مواد در حالتهاي جامد، مايع و گازها.

-3 مقاومت و استحكام بالا در برابر حرارت.

-4 دوام و استحكام مكانيكي خوبي در حمل و نقل و انباركردن.

-5 قابليت تهيه با سايز و فرم هاي دلخواه و متنوع.

-6 ايجاد تسهيلات خاص نظير جابه جايي در خط توليد به وسيله خاصيت مغناطيسي.

-7 قابليت بازيافت و عدم آلودگي محيط زيست را دارد.

 

معايب

-1 حمل و نقل و انبارداري قوطي هاي قلع اندود خالي حجم زيادي اشغال مي كند.

-2 انبار قوطي هاي حلبی یا قلع اندود بايستي عاري از بجار و رطوبت باشد.

-3 ساخت قوطي هاي حلبی یا قلع اندود نياز به تكنولوژي ويژه و دانش فني بالا دارد.

 

 

تاريخچه قوطي سازي درايران :

اولين سازنده قوطي در ايران (در بخش خصوصي) شخصي است ارمني به نام آقاي توتونف كه از روسيه به ايران آمده و با وسائل بسيار ساده و پرسهاي دستي و با استفاده از ورق بدست آمده از حلبهاي خالي نفت وبنزين ( در آن موقع در ايران ورق حلب یا قلع اندود نبود) اقدام به توليد قوطي نمود .

البته شركت نفت جهت تامين حلب وبشكه مورد نيازش سالها قبل كارخانه اي در آبادان احداث نموده بود كه توليداتش منحصرا در اختيار خود شركت بوده و به بازار عرضه نمي گرديد.

اولين كارخانه قوطي سازي به مفهوم امروز(با استفاده از ورق قلع اندود) در شركت روغن نباتي قو جهت ساخت قوطي روغن نباتي و اولين خطوط توليد قوطي كمپوت وكنسرو در شركت صنايع بسته بندي ايران وابسته به گروه صنعتي بهشهركه درسال 1342 توسط آقاي لاجوردي تاسيس شده نصب گرديده است .

 

روند رشد قوطي های حلبی یا قلع اندود درايران :

درسالهاي قبل از انقلاب بدليل پائين بودن جمعيت و تمركز آنها در روستاها ( بيش از 70 %) نياز كشور به قوطي هاي حلبی یا قلع اندود محدود بود لذا اين كالا اساسا توسط مصرف كنندگان آن يعني توليدكنندگان مواد غذائي و مواد شيميائي ، بعنوان توليد جنبي ساخته ميشدكه مازاد بر نياز آنها به بازار عرضه مي گرديد و واحدهائي كه توليد آنها فقط قوطي يا حلب باشد بسيار محدود و انگشت شمار بود.

درسالهاي پس از انقلاب بدلايل مختلف از جمله افزايش جمعيت ، تمركز جمعيت در شهرها ، جنگ تحميلي ، تغيير الگوي مصرف و ... تقاضا براي قوطي هاي قلع اندود افزايش يافت لذا ضمن توسعه و تكميل واحدهاي گذشته تعداد زيادي واحدهاي جديد ايجاد شده اند كه مهمترين آنها عبارتند از شركتهاي صنايع بسته بندي تبريز ، زاگرس ، مهرآذر ، توليد وگسترش كيافرين و بقيه ، واحدهاي كوچك محسوب مي گردند كه اكثرا سازنده قوطيهاي كششي جهت مواد غذائي و يا قوطي هاي چندتكه مواد شيميائي با ماشين آلات داخلي ويا دست دوم و فرسوده بوده كه طبق ضوابط مربوطه جهت آنها كارت شناسائي يا گواهي فعاليت صنعتي صادر شده واز نظر تعداد مجموعا بيش از 150 واحد ميباشد .

بروز جنگ وشروع محدوديتهاي ارزي ، باعث عدم توجه كافي به اين رشته وقرارگرفتن آن در گروه سوم اولويتهاي بخش فلزي در سالهاي گذشته و تخصيص ناكافي ارز به اين گروه گرديد ضمن اينكه سهميه تخصيص يافته اساسا صرف خريد مواد  اوليه وقطعات يدكي شده و مسئله جايگزيني ماشين آلات وخريد اطلاعات فني جديد نيز تقريبا به فراموشي سپرده شد كه نتيجه آن عقب افتادن از دانش روز و كاهش شديد كيفيت قوطي و تشكيل كميته فني ارتقاء كيفيت قوطي بود.

لازم به ذكر است كه درسال 1371 با حمايت بي دريغ اداره كل صنايع فلزي جهت ورود چند خط مدرن براي ساخت قوطي غذائي(قوطي هاي حلبی یا قلع اندود) و لاك وچاپ بعنوان جايگزيني تخصيص ارز شد كه خود نقش اساسي در بهبود كيفيت داشته است ضمن اينكه در سالهاي اخير بخش خصوصي نسبت به ورود ماشين آلات مدرن قوطي سازي و لاك و چاپ اقدام نموده كه تعدادي نصب و راه اندازي شده و تعدادي در حال نصب مي باشد. در نتيجه مشكل كمي قوطي كاملا حل شده وامروزه توان توليد قوطي غذائي در كشور بيش از نياز مي باشد واز نظر كيفي هم واحدهاي بزرگ سازنده قوطي غذائي موفق به كسب مهر استاندارد گرديده اند يعني حداقل از كيفيت قابل قبول برخوردارند ولي هنوز مشكلات و حلقه هاي مفقوده اي وجود دارد كه اساسي ترين آنها عدم وجود يا محدوديت امكانات تحقيق ، آزمايشگاههاي مجهز ، كتب و منابع علمي به زبان فارسي ، كلاسهاي آموزشي ، نيروي انساني كار آزموده و... و همچنين گراني هزينه براي دسترسي به منابع علمي خارجي ودانش و تكنولوژي روز مي باشد.


متن پیام خطا
متن پیام موفقیت