گذری بر ورق‌های قلع پوش (ورق های حلبی)

تاریخ انتشار مقاله : 02:09:53 1398/02/26

ورق‌ها انواع متنوعی دارند و بنابر نوع کاربرد در مصارف متعددی مورد استفاده قرار می گیرند. ورق قلع اندود نیز یکی از انواع صدها ورقی می‌باشد که در بازار موجود هستند.

دراين مقاله سعي مي‌شود، با معرفي کافي از ورق قلع‌اندود یا ورق حلبی و فرآيند توليد آن و گروهی از ورق‌ها و کاربرد‌هاي آن‌ها ، علاقه مندان اين صنعت را تا اندازه‌اي در انتخاب مناسب ورق‌ها در عرصه‌های مختلف ياري داد.

ورق حلبی

ورق فلزي

در ساخت قوطي فلزي مي‌توان از ورق هاي فولادي و يا آلومينيومي استفاده نمود.

ورق فولادي

ورق‌هاي فولادي مورداستفاده در ساخت قوطي‌هاي فلزي بايد ويژگي‌هاي لازم از قبيل تركيب آلياژي، خواص مكانيكي، پوشش فلزي محافظ و غيره را دارا باشد.

عناصر تشكيل دهنده فولاد به شرح زير مي باشد :

منگنز، كربن، فسفر ،گوگرد، سيليكون، مس، نيكل، كروم، موليبدن و آرسنيك

ورق فولادي سياه

اين نوع ورق از فولاد نرم كم كربن ساخته مي‌شود كه فاقد هر گونه پوشش محافظي در سطح مي‌باشد. از ورق‌هاي فولادي سياه كه فاقد هرگونه پوشش فلزي محافظ سطحي است، نمي‌توان در ساخت قوطي فلزي جهت بسته‌بندي موادغذايي استفاده كرد.

ورق فولادي دوبار نورد شده (DR)

ورق‌هاي فولادي نرم كم كربن كه يك بار ديگر پس از عمليات حرارتي به حالت سرد، نورد مي‌شوند تا سختي لازم را به دست آوردند را ورق فولادي دوبار نورد شده گويند.

دو بار نورد سرد براي انواعي از ورق فولادي به کار مي رود که پس از آنيلينگ، يکبار ديگر در آنها کاهش قابل توجه ضخامت ايجاد شده است. اين نوع ورق در ضخامت هاي اسمي 14/0 تا29/0ميلي متر با فواصل 005/0 ميلي متر توليد مي شود و داراي استحکام بيشتري نسبت به نوع SR است.

ورق فولادي يكبار نورد شده (sr)

ورق فولادي نرم كه با كاهش ضخامت در يك مرحله و معمولاً با نورد كردن در حالت سرد ساخته مي‌شود.  يکبار نورد سرد، براي انواعي از ورق فولادي كم كربن به کار مي رود که در يک فرآيند نورد سرد به ضخامت مورد نظر رسيده و سپس آنيلينگ و نورد حرارتي شده اند.

ورق فولادي قلع‌دار

ورق فولادي نرم كم كربني است كه پوششي از فلز قلع، در دو طرف ورق فولادي (در سطوح داخلي و خارجي) به منظور محافظت آن در برابر خوردگي، داشته باشد.

ورق قلع‌دار از سطح به سمت داخل بايد داراي چهار لايه به شرح زير باشد:

الف-لايه روغني

اين لايه جدا شدن ورق ها را از هم تسهيل كرده و از خوردگي آنها جلوگيري و به چسبندگي پوشش محافظ ثانويه كمك مي‌كند. روغن مورد استفاده بايد از انواع غير مضر براي سلامتي انسان باشد. بدين منظور معمولاً از تركيباتي مانند دي‌اكتيل سباسات و يا استيل‌تري بوتيل سيترات استفاده مي‌شود.

ب- لايه غير فعال شده

اين لايه مانع از به وجود آمدن و گسترش اكسيد قلع در سطح ورق شده و به آن قابليت لاك پذيري و چاپ پذيـري مي‌دهد. ساختار اين لايه شامل پوششي از فلز كرم، اكسيـد كرم و اكسيد كرم هيدراته بر روي سطوح قلع مي‌باشد.

پ- قلع

ت- لايه آلياژ آهن و قلع

اين لايه مابين سطح فولاد كم كربن و قلع ايجاد مي‌شود. اين لايه در نگهداري قلع بر روي سطح ورق آهني است. ورق قلع اندود شده به روش غوطه‌وري در قلع مذاب فاقد اين لايه مي‌باشد.

ورق قلع اندود

ورق هاي مورد استفاده در بسته بندي مواد غذايي

مهم ترين فلزاتي كه در صنعت بسته بندي قوطي و حلبي بهداشتي به كار مي روند، فولاد و آلومينيوم است. ورق هاي فولادي نيز به دو دسته تقسيم مي شوند:

الف- ورق هاي قلع اندود شده

ب- ورق هاي عاري از قلع

ورق قلع اندود

این محصول از نظر ماهیت تولیدی شباهت بسیار زیادی به ورق گالوانیزه دارد چرا که فلز مادر هر دو از جنس فولاد است و تنها تفاوت شان در پوشش می‌باشد. ورق های قلع اندود با فلز قلع پوششش داده شده اند وجود این لایه نازک قلع زمان فرسایش ورق را به تعویق انداخته و حالتی ضد زنگ دارد در نتیجه می توان در محیط های مرطوب و مستعد بارش از آن بهره گرفت

ورق فولادي پايه و توليد ورق قلع اندود

ورق فولادي پايه که براي توليد ورق هاي قلع اندود مورد استفاده قرار مي گيرند، از نوع فولاد کم کربن است که داراي آلياژ مخصوصي است و به روش ريخته گيري مداوم (پيوسته )توليد مي شود. اين فولاد که در فرآيند نورد گرم به يک نوار طولاني ورق فولادي تبديل شده، در فرآيندهاي متعدد، نورد سرد شده، به ضخامت مورد نظر کاهش مي يابد و به روش هاي آنيلينگ بچ يا پيوسته ويژگي هاي مکانيکي از جمله سختي و مقاومت کششي، در آن به اندازه تعيين شده مي رسد.

قلع اندود کردن

تا سال 1934 ميلادي قلع اندود کردن ورق ها به روش غوطه وري انجام مي شدکه در آن سال، روش الکتروليز براي قلع اندود کردن ورق ها در انگلستان مورد استفاده قرار گرفت. پس از آن فرآيند پيوسته توليد براي نوارهاي فولادي، جايگزين روش توليد غير پيوسته ورق شد که هزينه توليد ورق قلع اندود را بسيار كاهش داد. اصطلاح فولاد قلع اندود ‌ به صفحه فولاد با كربن كم اطلاق مي گردد كه ضخامتي بين 10/0 – 5/0 ميلي متر داشته و روكش قلع آن بين 8/2 – 7/1 گرم در متر مربع (ضخامت 4/0 تا 5/2 ميكرومتر) روي هر كدام از دو روي آن باشد. ضخامت فولاد قلع اندود بر حسب اختلاف در وزن روكش قلع روي هر صفحه طبقه بندي مي گردد. استفاده توام فولاد و قلع ماده اي با استحكام بالا و كيفيت مناسب و مقاوم در برابر خوردگي و داراي سطحي براق و مناسب براي چاپ و پذيرش لاك به وجود مي‌آورد. بديهي است كه تركيب شيميايي استيل اثر بسزائي روي مقاومت ظروف حاصل از آن در برابر خوردگي دارد. حداکثر مقدار مجاز فلز قلع در مواد غذايي 250 ميلي گرم به ازاي هر کيلوگرم وزن بدن است.

لايه قلع به روش الكترو شيميايي و يا غوطه‌وري در قلع مذاب ايجاد مي شود. ضخامت قلع بسته به نوع كاربرد و نوع مواد غذايي تعيين مي‌شود.

الف: ورق‌هاي قلع دار شده به روش غوطه‌وري در قلع مذاب

اين نوع ورق‌ها داراي ضخامت قلع زياد و يكسان در دو طرف ورق هستند.

ب: ورق‌هاي قلع دار شده به روش الكتروليز

اين ورق‌ها مي‌توانند ضخامت‌هاي متفاوتي و يا يكساني از قلع در دو سطح داشته باشند. قلع  اندود شده بر روي دو طرف ورق يكنواخت است.

ورق هاي استيل به يكي از دو روش زير قلع اندود مي شوند :

الف روش غوطه وري

ب- روش الكتروليت

تا قبل از جنگ جهاني دوم عملا تمام ورق هاي TP با روش غوطه وري ساخته مي شدند. حال آن كه امروزه كمتر از 6 درصد از كل ورق هاي توليدي به روش مذكور تهيه مي شوند. با روش غوطه وري هيچ گاه امكان پوشش يكنواخت قلع به ميزان كمتر از 6/19 گرم در متر مربع در دو رويه ميسر نبوده اما در روش الكتروليت كه پس از جنگ جهاني توسعه يافته است، مي توان تا 6/5 گرم در متر مربع در مجموع دو سطح فولاد را از قلع به طور يكنواخت پوشاند. يك نوع از ورق هاي TP تهيه شده به طريقه غوطه وري اصطلاحا ورق فولادي قلع اندود ناميده مي شود (90% سرب 10 درصد قلع) اين ورق ها كه ورق هاي SCMT نيز ناميده مي شوند، به دليل خاصيت مسموم كنندگي سرب براي مواد غذائي نبايد استفاده شوند .

نتیجه گیری

ورق قلع اندود

به طور کلي ورق هاي قلع اندود به دليل تقسيم بندي هاي متنوعي که در بالا اشاره شد، دامنه وسيعي از کاربرد را ارائه مي کند که استفاده کننده از آن در صورتي که کاربرد هاي انواع مختلف آن را بداند مي تواند به صورت بهينه در بسته بندي قوطي فلزي براي محصولات غذايي مختلف از آن بهره ببرد و محدوديت خاصي ندارد، به جز اينکه وزن آن نسبت به آلومينيم بيشتر و قيمت قلع بالاست که اگر اين موارد محدوديت اهميت چنداني براي سازنده قوطي نداشته باشد، يک ورق خوب براي استفاده در بسته بندي قوطي فلزي به شمار مي رود.

 

 


متن پیام خطا
متن پیام موفقیت